İcra Takibi Nedir ? Türleri Nelerdir? Ödeme Emrine İtiraz ve Süreleri Nelerdir?
1. İcra Takibi Nedir?
İcra takibi, borçlunun borcunu rızasıyla ödememesi halinde, alacaklının devlet gücünü (icra dairelerini) arkasına alarak alacağını tahsil etmek amacıyla başlattığı yasal süreçtir. Alacaklı, icra müdürlüğüne başvurarak bir "takip talebi" (İİK m. 58) oluşturur ve süreç resmen başlar.
2. İcra Takibi Türleri Nelerdir?
Türk İcra Hukuku'nda takipler temel olarak iki ana başlığa ayrılır:
İlamlı İcra Takibi (İİK m. 32 vd.): Konusu bir mahkeme kararına (ilama) veya kanunen ilam niteliğindeki belgelere dayanan takip türüdür. Alacak halihazırda mahkemece hüküm altına alındığı için borçlunun itiraz hakları oldukça kısıtlıdır.
İlamsız İcra Takibi: Elinde bir mahkeme kararı olmayan alacaklının başvurduğu yoldur. Kendi içinde; Genel Haciz Yolu, Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu ve Kira Alacaklarına İlişkin Tahliye Amaçlı İlamsız Takip gibi alt başlıklara ayrılır.
Önemli Not: Bu yazımızın ana odağı, herhangi bir belgeye ya da senede dayanma zorunluluğu olmayan ve günlük hayatta en çok kullanılan Genel Haciz Yoluyla İcra Takibi konusudur.
3. Ödeme / İcra Emri Nedir?
Alacaklının takip talebi üzerine icra müdürlüğü, borçluya bir ödeme emri (İİK m. 60) düzenleyerek tebliğ eder. İlamlı takiplerde gönderilen belgeye "İcra Emri" denirken, ilamsız takiplerde bu belgeye "Ödeme Emri" adı verilir.
Genel haciz yolunda borçluya gönderilen ödeme emri (Uygulamadaki adıyla Örnek No: 7), borçluya şu temel ihtarları içerir:
Borcu tebliğden itibaren 7 gün içinde icra dairesinin banka hesabına ödemesi,
Borçlu olmadığını iddia ediyorsa yine 7 gün içinde itiraz etmesi,
İtiraz etmeyecek ve ödemeyecekse 7 gün içinde mal beyanında (İİK m. 74) bulunması gerektiği,
4. Genel Haciz Yoluyla Takipte İtirazlar ve Süreler
Genel haciz yolunun en belirgin özelliği, ödeme emrini gönderen icra dairesine veya bulunduğunuz yerdeki icra dairesine (yetkili icra dairesine gönderilmek üzere) itirazın bildirilmesi ile takibin durdurulabilmesidir. Ancak bu hakkın usulüne uygun ve yasal süreler içinde kullanılması hayati önem taşır.
İtiraz Süresi ve Merci (İİK m. 62)
Borçlu, ödeme emrinin kendisine usulüne uygun şekilde tebliğ edildiği tarihten itibaren 7 gün içinde itiraz etmek zorundadır. Süre hesaplanırken tebliğ günü sayılmaz; ertesi günden itibaren süre başlar (İİK m. 19). İtiraz, takibin başlatıldığı İcra Dairesine dilekçe ile veya sözlü beyanla yapılır.
İtiraz Türleri
Borçlunun yapacağı itirazlar esasa veya şekle yönelik olabilir:
Borca İtiraz: Alacağın hiç doğmadığı, ödendiği, zamanaşımına uğradığıveya faiz oranının fahiş olduğu gibi iddialardır. "Böyle bir borcum yoktur" şeklindeki soyut bir beyan bile genel haciz yolunda takibi durdurmak için yeterlidir.
İmzaya İtiraz: Eğer genel haciz yoluyla takip, kambiyo vasfı taşımayan adi bir senet veya sözleşmeye dayanıyorsa ve borçlu bu belgedeki imzanın kendisine ait olmadığını iddia ediyorsa, bunu itirazında ayrıca ve açıkça belirtmek zorundadır (İİK m. 62/2). Aksi halde imza geçerli sayılır.
Yetki İtirazı: Takibin yanlış yerdeki icra dairesinde açıldığının iddia edilmesidir. Esasa ilişkin itirazlarla birlikte aynı sürede yapılması gerekir.
İtirazın Takibe Etkisi (İİK m. 66)
Süresi içinde ve usulüne uygun olarak yapılan itiraz, takibi kendiliğinden durdurur. Alacaklı, bu itiraz bertaraf edilmedikçe borçlunun mallarına, maaşına veya banka hesaplarına haciz uygulayamaz.
5. İtiraz Sonrası Süreç (Alacaklının Hakları)
Borçlunun itirazı ile duran takibe devam edebilmek için alacaklının elinde iki hukuki çare bulunur:
İtirazın İptali Davası (İİK m. 67): Alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren 1 yıl içinde genel mahkemelerde bu davayı açabilir. Mahkeme alacaklıyı haklı bulursa borçlu aleyhine en az %20 oranında icra inkâr tazminatına hükmeder.
İtirazın Kaldırılması (İİK m. 68): Alacaklının elinde kanunda sayılan nitelikte imza onaylı veya resmi bir belge varsa, 6 ay içinde İcra Mahkemesinden takibin devamını talep edebilir.
Sonuç olarak; Genel haciz yoluyla icra takipleri, alacaklıya hızlı hareket etme kabiliyeti tanırken; borçluya da 7 günlük kısa bir itiraz penceresi sunar. Sürelerin kaçırılması hak kayıplarına yol açabileceğinden süreçlerin İcra Hukukunda uzman avukat rehberliğinde yürütülmesi tavsiye edilir.
